انواع دیابت | علائم ، نشانه ها و درمان

دنیای ماشینی امروز، در کنار مزایا و امتیازاتی که برای زندگی بشر به ارمغان آورده، بدون شک باعث به وجود آمدن برخی از ناسالم‌ترین سبک‌های زندگی نیز شده است. سبک زندگی ناسالم، با بروز بسیاری از بیماری‌های جسمی و روانی ارتباطی انکار ناپذیر دارد. یکی از این بیماری‌ها، دیابت و انواع مختلف آن است که امروزه تهدیدی جدی برای سلامت نسل بشر به شمار می‌رود.

انسان تا به امروز، هنوز نتوانسته دلیل اصلی بروز دیابت را کشف کند. ولی بعضی از عوامل مانند نقص ژنتیکی، چاقی و اضافه وزن، بی تحرکی و از همه مهمتر تغذیه و سبک زندگی نا‌سالم، از جمله مواردی هستند که نزدیک‌ترین ارتباط را با بروز دیابت دارند.

در این مقاله قصد داریم شما را با دیابت و انواع آن آشنا کنیم و راهکارهایی را برای درمان و پیشگیری از این بیماری تهدیدآمیز تقدیم حضورتان کنیم.

پیشنهاد می‌کنیم این مقاله را تا انتها بخوانید و تصور نکنید که به این اطلاعات نیازی نخواهید داشت؛ دیابت ممکن است به مهمانی شما یا عزیزانتان هم بیاید!

دیابت چیست؟

وقتی سوخت و ساز قند در بدن با اختلال مواجه شود، بیماری قند خون یا دیابت رخ می‌دهد. سوال این است که این اختلال چگونه و چه موقع بروز می‌کند؟ برای پاسخ به این سوال، ابتدا باید ببینیم که انسولین چیست.

انسولین هورمونی است که در بدن مسئول تبدیل کردن قند به انرژی است. اگر این هورمون به اندازه کافی در بدن ترشح نشود، یا بدن به این هورمون مقاوم شود، قند موجود در خون به حال خود رها خواهد شد و بدون اینکه هضم شده یا به انرژی تبدیل شود، دوز آن از حد معمول خواهد گذشت. به حالتی که در آن دوز قند در خون به بیش از محدوده طبیعی برسد، دیابت می‌گوییم.

معمولا مقدار نرمال قند خون در افراد سالم بین 70 تا 99 میلی‌گرم بر دسی‌لیتر (ناشتا) و کمتر از 140 میلی‌گرم بر دسی‌لیتر (دو ساعت بعد از صرف یک وعده اصلی) است. این مقدار را با دستگاه‌های تست قند خانگی می‌توان به راحتی اندازه گرفت.

دیابت و انواع مختلف آن

شاید بعضی از شما ندانید که به غیر از دیابت نوع 1 و دیابت نوع 2، نه نوع دیابت دیگر هم وجود دارد. انواع شناخته شده دیابت عبارتند از:

1- دیابت نوع 1

2- دیابت نوع 2

3 – دیابت بارداری

4- دیابت پنهان خود ایمنی در بزرگسالان یا دیابت نوع 1.5

5- دیابت بلوغ جوانان

6- دیابت دوگانه

7- دیابت نوع 3

8- دیابت ناشی از استروئید

9- دیابت ناپیدار

10- دیابت نوع 4 یا دیابت ثانویه

11- دیابت بی‌مزه

در ادامه به شرح کامل دیابت و انواع مختلف آن می‌پردازیم و علائم هر کدام را بازگو می‌کنیم. در هر بخش، راهکارهایی را برای مدیریت و درمان هر کدام از انواع دیابت برایتان شرح خواهیم داد.

1- دیابت نوع یک ، شایع‌ترین نوع دیابت در میان کودکان

دیابت نوع 1 گونه‌ای از بیماری‌های خود ایمنی است. در این دیابت، سلول‌های بتا (سلول‌های تولید کننده انسولین در پانکراس) از بین می‌روند و در نتیجه انسولین کافی برای تنظیم سطح قند خون در بدن، تولید نمی‌شود.

به دیابت نوع 1، دیابت وابسته به انسولین هم می‌گویند. زیرا در این نوع دیابت، به خاطر عدم ترشح انسولین در بدن، بیمار نیاز دارد تا با مصرف انسولین، این کمبود را جبران کند. دیابت نوع یک بسیار خطرناک است و در صورتی که اقدامی برای مدیریت و درمان آن صورت نگیرد، کشنده خواهد بود.

علایم:

  • تشنگی بیش از حد
  • خستگی بی‌دلیل در طول روز
  • تکرر ادرار
  • کاهش وزن ناگهانی و بدون دلیل
  • خارش اندام تناسلی

مدیریت و درمان

برای این نوع دیابت، درمان با انسولین توضیه می‌شود. رایج‌ترین نوع درمان با انسولین، تزریق است، ولی یک راهکار دیگر، استفاده از پمپ انسولین است. پمپ انسولین یک قطعه کامپیوتری به اندازه یک تلفن همراه است که به صورت خودکار و طی بازه‌های زمانی مشخص، از طریق لوله‌ای که به آن متصل است، انسولین را به بدن فرد می‌رساند. بیشتر افراد پمپ انسولین را به تزریق‌های مکرر ترجیح می‌دهند. برای استفاده از پمپ انسولین، افراد باید آموزش‌های خاصی ببینند.

دیابت نوع ۱ درمان قطعی ندارد، ولی داشتن سبک زندگی سالم، فعالیت مداوم فیزیکی و یک رژیم غذایی مناسب می‌تواند در مدیریت سطح قند خون و بیماری دیابت بسیار موثر باشد.

2- دیابت نوع دو ، شایع‌ترین نوع دیابت در بزرگسالان

در دیابت نوع 2، بدن نمی‌تواند از انسولین ترشح شده به درستی استفاده کند، یا ممکن است بدن نتواند به اندازه کافی انسولین تولید کند. از این رو سوخت و ساز قند ساده در بدن، دچار اختلال می‌شود. به همین خاطر به افراد مبتلا به دیابت نوع 2 توصیه می‌شود که از خوردن هر‌گونه قند مصنوعی بپرهیزند و از قند طبیعی هم به ندرت استفاده کنند.

این نوع دیابت به “دیابت بی‌نیاز از انسولین” معروف است. زیرا اگر افراد تنها رژیم خود را رعایت کنند و از خوردن قند بپرهیزند، نیازی به تزریق انسولین نخواهند داشت.

علایم

  • تشنگی بیش از حد
  • تکرر ادرار
  • گرسنگی زیاد
  • خستگی زیاد
  • کاهش بی‌دلیل حجم عضلانی

مدیریت و درمان

اولین گام مدیریت و درمان دیابت نوع 2، رعایت رژیم غذایی سالم همراه با انجام ورزش مداوم است. همانطور که گفتیم، این نوع دیابت، شایعترین نوع در میان بزرگسالان است و احتمالا شما هم افراد زیادی را دیده‌اید که دیابت نوع 2 دارند. این افراد می‌توانند زندگی شخصی و حرفه‌ای خود را به صورت عادی ادامه دهند.

تست قند خون، رژیم کم کالری با سطح پایین کربوهیدرات و استفاده از دارو‌هایی نظیر متفورمین، رایج‌ترین راه‌های مدیریت، درمان و پیشگیری از دیابت نوع 2 هستند.

3- دیابت بارداری

اگر در دوران بارداری، سطح قند خون فرد بالاتر از حد نرمال برود، دیابت بارداری رخ داده است. این نوع دیابت معمولا بین هفته‌های 24 تا 28 بارداری بروز می‌کند و بعد از تولد نوزاد، خود به خود از بین می‌رود. البته زنانی که دچار دیابت بارداری می‌شوند، ممکن است بعد از وضع حمل، به دیابت نوع 2 مبتلا شوند. تقریبا از هر 20 زن باردار، 1 زن ممکن است دیابت بارداری را تجربه کند.

علائم

برای تشخیص این نوع دیابت، پزشک باید بین هفته‌های 24 تا 28 بارداری، وضعیت سلامت مادر و نوزاد را بررسی کند. تقریبا هیچ نوع علائم مشخصی وجود ندارد که فرد بتواند خودش این امر را تشخیص دهد.

مدیریت و درمان

بیشتر مادرانی که به دیابت بارداری مبتلا هستند، نیازی به انسولین ندارند و تنها با رعایت یک رژیم خاص و انجام ورزش مداوم، می‌توانند سلامت خود و فرزندشان را تضمین کنند. در برخی موارد نادر هم ممکن است مادر به تزریق انسولین نیاز پیدا کند.

4- دیابت پنهان خود ایمنی در بزرگسالان یا نوع دیابت نوع 1.5

دیابت پنهان خود ایمنی در بزرگسالان یا دیابت نوع 1.5 یا دیابت LADA (Latent Autoimmune Diabetes of Adulthood) شبیه به دیابت نوع 1 است که در بزرگسالان بروز پیدا می‌کند. سرعت پیشرفت این نوع دیابت از دیابت نوع 1 بسیار کندتر است.

گاهی پزشکان ممکن است دیابت LADA را با دیابت نوع 2 اشتباه بگیرند. دلیل این امر این است که این دیابت شبیه به نوع 1 است ولی به خاطر پیشرفت بسیار کند آن، بزرگسالان 30 تا 50 سالة مبتلا به دیابت نوع 1.5 نیازی به تزریق انسولین نخواهند داشت. ولی رفته رفته، وقتی این بیماری خود ایمنی باعث از بین رفتن تدریجی و بسیار کند سلول‌های سازنده انسولین در بدن شود، فرد نیاز به انسولین پیدا خواهد کرد. در واقع دیابت نوع 1.5 همان دیابت نوع 1 است که برخی از ویژگی‌های دیابت نوع 2 را نیز دارد.

علائم

  • احساس خستگی همیشگی یا احساس خستگی بعد از خوردن غذا
  • تکرر ادرار
  • دید تار
  • خواب رفتن دست‌ها و پا‌ها

مدیریت و درمان

از آن‌جا که سرعت پیشرفت دیابت LADA کند است، گاهی تا چند سال پس از تشخیص بیماری نیازی به تزریق انسولین نخواهد بود. هرچند در مواردی خاص، در‌مان با انسولین از همان ابتدای تشخیص، توصیه می‌شود.

برای کنترل و مدیریت این بیماری، نیاز است که فرد قبل و بعد از هر وعده غذایی، سطح قند خون خود را تست کند و طبق نتیجه تست، رژیم غذایی مناسبی را رعایت کند.

5- دیابت بلوغ جوانان نوع بسیار نادر دیابت

دیابت بلوغ جوانان که بسیار هم نادر است، بر اثر یک جهش ژنتیکی بروز می‌کند. به این نوع دیابت، دیابت MODY (Maturity Onset Diabetes of the Young) گفته می‌شود و بیش از هردیابت و انواع مختلف آن ارثی است. برخی ویژگی‌های دیابت MODY مانند دیابت نوع 2 است، ولی هیچ ارتباطی با چاقی و اضافه وزن ندارد.

معمولا افراد تا قبل از 25 سالگی ممکن است دیابت MODY بگیرند و تنها 1 تا 2 درصد افراد مبتلا به دیابت، از نوع MODY هستند.

علائم

MODY علایم خاصی ندارد و تا قبل از 25 سالگی توسط پزشکان و تست قند خون قابل تشخیص است. با این حال، ویژگی‌ها و علائم MODY شبیه به دیابت نوع 2 است.

مدیریت و درمان

مانند دیگر انواع دیابت، دیابت بلوغ نوجوانان هم نیازمند رعایت رژیم غذایی سالم و انجام ورزش مداوم است. در بسیاری از موارد، MODY  حتی نیاز به مصرف انسولین هم ندارد.

5- دیابت بلوغ جوانان – نوع بسیار نادر دیابت

دیابت بلوغ جوانان که بسیار هم نادر است، بر اثر یک جهش ژنتیکی بروز می‌کند. به این نوع دیابت، دیابت MODY (Maturity Onset Diabetes of the Young) گفته می‌شود و بیش از هردیابت و انواع مختلف آن ارثی است. برخی ویژگی‌های دیابت MODY مانند دیابت نوع 2 است، ولی هیچ ارتباطی با چاقی و اضافه وزن ندارد.

معمولا افراد تا قبل از 25 سالگی ممکن است دیابت MODY بگیرند و تنها 1 تا 2 درصد افراد مبتلا به دیابت، از نوع MODY هستند.

علائم

MODY علایم خاصی ندارد و تا قبل از 25 سالگی توسط پزشکان و تست قند خون قابل تشخیص است. با این حال، ویژگی‌ها و علائم MODY شبیه به دیابت نوع 2 است.

مدیریت و درمان

مانند دیگر انواع دیابت، دیابت بلوغ نوجوانان هم نیازمند رعایت رژیم غذایی سالم و انجام ورزش مداوم است. در بسیاری از موارد، MODY  حتی نیاز به مصرف انسولین هم ندارد.

6- دیابت دوگانه – ترکیبی از دیابت نوع 1 و دیابت نوع 2

دیابت دوگانه همان دیابت نوع 1 است، ولی در برخی مراحل باعث به وجود آمدن مقاوت در برابر انسولین در بدن می‌شود. مقاوت به انسولین هم مشخصه دیابت نوع 2 است. دلیل این مقاوت به انسولین می‌تواند چاقی باشد، ولی باید توجه داشته باشید که دیابت نوع 1 بر اثر چاقی بروز نمی‌کند.

علائم

علائم دیابت دوگانه شبیه به علائم دیابت نوع 1 است.

مدیریت و درمان

از آن‌جا که در دیابت دوگانه، دیابت نوع 1 همیشه همراه بیمار هست، نیاز به مصرف انسولین بدیهی می شود. ولی برای جلوگیری از بروز علائم دیابت نوع 2، بیمار باید در کنار مصرف انسولین، مراقب رژیم غذای و سبک زندگی خود نیز باشد.

7- دیابت نوع 3 – دیابتی که منجر به آلزایمر

دیابت نوع 3 زمانی اتفاق می‌افتد که مقاوت به انسولین در قشای مغزی رخ دهد. این امر مستقیما به آلزایمر منجر می‌شود.

پژوهش‌ها نشان می‌دهد که بیشتر افرادی که دیابت نوع 2 دارند، در معرض دیابت آلزایمر نیز هستند.

علائم

دیابت نوع 3 علائم مشخصی ندارد و در نتیجه ابتلای فرد به دیگر دیابت ها رخ می‌دهد.

کنترل و درمان

برای اینکه دیابت نوع 3 منجر به آلزایمر نشود، تشخیص زود هنگام دیابت و انواع مختلف آن بسیار ضروری است. تمام افراد دیابتی باید درمان‌های خود را جدی بگیرند و سبک زندگی سالمی را جایگزین سبک زندگی غلط گذشته کنند. در ضمن ورزش مداوم، به کاهش خطر ابتلا به آلزایمر کمک شایانی می‌کند.

8- دیابت ناشی از استروئید

افرادی که به دلایل مختلف و بیش از حد از استرویید‌ها استفاده می‌کنند به این نوع دیابت دچار می‌شوند. در پزشکی استرویید‌ها برای تعدیل واکنش‌های بدن در بیماری‌هایی نظیر آسم، آرترید روماتویید، آسم، کولیت زخیم و بیماری کرون ممکن است مورد استفاده قرار گیرند. افرادی که ورزش بدنسازی انجام می‌دهند نیز برای حجیم کردن عضلات خود و کاهش توده چرجی بدن از استرویید‌ها استفاده می‌کنند.

با قطع مصرف استرویید ممکن است سطح قند خون هم پایین بیاید، ولی در برخی موارد، حتی پس از قطع مصرف، دیابت نوع 2 در افراد بروز کرده است و تا ابد با آن‌ها همراه خواهد بود.

علائم

  • خشکی دهان
  • دید تار
  • تشنگی زیاد
  • تکرر ادرار
  • خستگی و عصبی بودن

مدیریت و درمان

قطع مصرف استرویید ممکن است باعث از بین رفتن علائم دیابت ناشی از استرویید شود. ولی اگر مصرف استرویید منجر به بروز دیابت نوع 2 شود، مدیریت و درمان گفته شده برای دیابت تنوع 2 را باید در پیش گرفت.

9- دیابت    ناپایدار

این عبارت را برای اشاره به دیابت نوع 1 وخیم استفاده می‌کنند. این نوع دیابت تقریبا نادر است و در زنان بیش از مردان بروز می‌کند. معمولا دیابت ناپایدار در افراد بالای 40 سال رخ نمی‌دهد.

عوامل روانی مانند استرس و افسردگی از رایج‌ترین دلایل بروز دیابت ناپیادار هستند.

علائم

  • تغییر ناگهانی و بی‌دلیل سطح قند خون
  • دوره‌های مکرر سطوح خیلی بالا یا خیلی پایین قند خون

مدیریت و درمان

داشتن رژیمی با سطح کربوهیدارت پایین می‌تواند یکی از بهترین راهکارهای مدیریت این نوع دیابت باشد. برخی از افراد هم از پمپ انسولین برای کنترل سطح قند خون خود استفاده می‌کنند.

10 –  دیابت نوع 4 یا دیابت ثانویه

دیابت نوع چهارم می‌تواند یکی از عوارض برخی از بیماری‌های دیگر باشد و با اتمام بیماری، دیابت نیز از بین خواهد رفت. ولی در بعضی موارد مشاهده شده است که این نوع دیابت، محرک دیابت نوع 2 بوده است. بیماری‌های زیر ممکن است به دیابت نوع چهارم منجر شوند:

  • فیبروز کیستیک
  • هموكروماتوز
  • پانکراتیت مزمن
  • سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS)
  • سندرم کوشینگ
  • سرطان پانکراس
  • گلوکوزونومای
  • پانکراتکتومی

علائم

 بالا رفتن سطح قند خود در دوره بیماری

مدیریت و درمان

اگر دیابت نوع چهارم با قطع بیماری از بین برود، درمان خاصی مورد نیاز نیست. ولی اگر این دیابت منجر به بروز دیابت نوع 2 شود، باید با اتخاذ سبک سالم برای زندگی و انجام ورزش مداوم و گاهی انسولین درمانی، این بیماری را مهار کرد.

11- دیابت بی‌مزه

به دیابت بی مزه، دیابت DI (Diabetes insipidus) هم می‌گویند. این دیابت ارتباطی با سطوح قند خود در بدن ندارد، ولی ویژگی‌های مشترکی با انواع دیابت و انواع مختلف آن دارد. ولی دیابت قند خون و دیابت بی‌مزه نباید با هم اشتباه گرفته شوند. زیرا دیابت بی‌مزه بیماری کاملا متفاوتی است.

در دیابت بی‌مزه، هورمونی که کار کلیه‌ها را کنترل می‌کند، کمتر ترشح می‌شود و در نتیجه کلیه‌ها بدون وقفه در غیاب آن هورمون کار می‌کنند و مقدار زیادی ادرار تولید می‌کنند.

علائم

  • تکرر ادرار حتی تا 20 لیتر در روز
  • تشنگی زیاد
  • پوست خشک و ترک خورده
  • خستگی بیش از حد
  • گیجی
  • بی‌حواسی
  • بی‌هوشی

مدیریت و درمان

این نوع دیابت به درمان تخصصی نیاز دارد و به محض تشخیص بیماری، فرد تحت نظارت پزشکان قرار می‌گیرد.

سخن آخر

با افزایش جمعیت کره زمین، تعداد بیماری‌ها نیز افزایش یافته است. یکی از اصلی‌ترین دلایل این امر، می‌تواند نحوه نا‌سالم تولید مواد غذایی به منظور تولید انبوه و پاسخ‌گویی به نیاز تغذیه این جمعیت عظیم باشد. آگاهی در مورد انواع بیماری‌هایی که به خاطر شرایط زندگی کنونی، نسل بشر را تهدید می‌کند، کمترین وظیفه‌ای است که هر انسان در قبال خود و جامعه‌اش دارد. از این‌که این مطلب را تا انتها خواندید و به جمع آگاهان پیوستید، از شما متشکریم.